De SON-R 5.5-17

De SON-R 5.5-17 vervangt zowel de SSON 7-17 als de SON-'58.
De auteurs van de test zijn: J.Th. Snijders, N. Snijders-Oomen, J.A. Laros, M.A.H. Huijnen en P.J. Tellegen.

Samenstelling

De test bestaat uit zeven subtests: Categorieën, Analogieën, Situaties, Stripverhalen, Mozaïeken, Patronen en Zoekplaten.
De eerste drie zijn meerkeuze-tests, de andere vier zijn handelingstests.
Bij de handelingstests moet de oplossing op een actieve manier gezocht worden waardoor gedragsobservatie mogelijk is.
Op grond van de inhoud kunnen de subtests in vier groepen worden verdeeld: abstracte redeneertests (Categorieën en Analogieën), concrete redeneertests (Situaties en Stripverhalen), ruimtelijke tests (Mozaïeken en Patronen), en perceptuele tests (Zoekplaten).
Een belangrijk verschil met de voorgaande SON-tests is dat geen aparte geheugentests zijn opgenomen.

Testafname

In de Handleiding zijn de verbale en de niet-verbale instructie naast elkaar afgedrukt. Beide instructies zijn zoveel mogelijk equivalent. Als hulp voor de onderzoeker staan de belangrijkste punten van de instructie op het scoreformulier.
In twee opzichten wijkt de testprocedure af van wat gebruikelijk is. In de eerste plaats wordt van een adaptieve procedure gebruik gemaakt waardoor het aantal aangeboden items ongeveer gehalveerd wordt. In de tweede plaats wordt na ieder item verteld of de oplossing goed of fout is.
De afname van de test duurt ongeveer anderhalf tot twee uur. (Er dienen echter voldoende pauzes te worden genomen bij de afname van deze test)

Normering

De normering van de test is gebaseerd op een landelijk representatieve steekproef van 1350 kinderen van 6 tot en met 14 jaar. Door extrapolatie zijn de normen uitgebreid naar 5.5 - 17 jaar. Voor het berekenen van genormeerde scores zijn normtabellen voor 38 leeftijdsgroepen beschikbaar. Men kan ook van het computerprogramma gebruik maken.
De totale testuitkomst wordt weergegeven als IQ-score (met waarschijnlijkheidsinterval), als percentielscore en als referentieleeftijd.
In aanvulling op het onderzoek bij horende kinderen, zijn 768 dove kinderen met de SON-R 5.5-17 onderzocht. Voor doven kan de totaalscore op de test worden weergegeven als percentielscore binnen de dovenpopulatie.

Betrouwbaarheid

De betrouwbaarheid van de subtests is gemiddeld .76. De betrouwbaarheid van de totaalscore is .93.
Bij de dove kinderen is de correlatie .76 met scores op eerdere versies van de test die meer dan drie jaar daarvoor waren afgenomen.

Validiteit

De validiteit van de SON-R 5.5-17 blijkt onder meer uit de duidelijke samenhang met indicatoren voor schoolsucces, zoals schooltype, zitten blijven en rapport cijfers (R=.59). De correlatie met de CITO eindtoets is .66.
In de Handleiding wordt verder uitgebreid ingegaan op de prestaties van dove kinderen en van allochtone kinderen en op de samenhang van de testprestaties met socio-economische variabelen.

Computerprogramma

Bij de test wordt standaard een vrij kopieerbaar computerprogramma geleverd waarmee de genormeerde scores worden berekend. Een Windows-versie van dit DOS-programma is in voorbereiding.
Alle uitkomsten worden berekend en afgedrukt nadat de geboortedatum, de testdatum en de ruwe scores zijn ingevoerd. Met het programma worden de genormeerde scores gebaseerd op de exacte leeftijd. Daarnaast biedt het programma in vergelijking tot de normtabellen belangrijke extra mogelijkheden.

Testmateriaal

De complete testset van de SON-R 5.5-17 bestaat uit het testmateriaal van vijf subtests en het computerprogramma, verpakt in een donkergroene kunststof koffer.
De Handleiding, de subtests Zoekplaten en Patronen en de Scoreformulieren worden apart geleverd.

Handleiding en Verantwoording

De “Handleiding en Verantwoording” van de SON-R 5.5-17 is verkrijgbaar in het Nederlands, Engels en Duits. De auteurs zijn J.Th. Snijders, Introductie

De SON-R 2.5-7 en de SON-R 5.5-17 zijn de laatste revisies, voor jonge en voor oudere kinderen, van de Snijders-Oomen Niet-verbale Intelligentietest.

De SON-R tests zijn algemeen toepasbare intelligentietests waarbij het gebruik van gesproken of geschreven taal niet noodzakelijk is.
De SON-R tests zijn daarom in het bijzonder geschikt voor kinderen met handicaps in de verbale communicatie en met taalproblemen.
Dit betreft kinderen met taal-, spraak- en gehoorproblemen, dove kinderen, autistische kinderen, kinderen met een ontwikkelingsachterstand en leerproblemen, allochtone kinderen die anderstalig zijn opgegroeid, en kinderen en volwassenen die verstandelijk gehandicapt zijn.

De subtests van de SON-R hebben betrekking op abstract en concreet redeneren, ruimtelijk inzicht en visuele perceptie.

Kenmerkende eigenschappen van de testafname zijn de feedback die na ieder item gegeven wordt en de adaptieve testprocedure.

COTAN Beoordeling

De tests zijn beoordeeld door de COTAN, de Commissie Testaangelegenheden van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).
De beoordelingscategorieën zijn: onvoldoende, voldoende en goed.
Het oordeel over de SON-tests is als volgt:

SON-R 5.5-17
Uitgangspunten bij de testconstructie: goed
Kwaliteit van het testmateriaal:goed
Kwaliteit van de handleiding: goed
Normen: goed
Betrouwbaarheid: goed
Begripsvaliditeit: goed
Criteriumvalidit: goed
Beide tests zijn buitengewoon positief beoordeeld.
(Bron: Evers, van Vliet-Mulder & Groot, 2000. Documentatie van tests en testresearch in Nederland. Assen: Van Gorcum / NIP)
P.J. Tellegen en J.A. Laros.